سیاست سنجی (12) - چالشهای اهدای نهال به شهروندان

چالش‏های اهدای نهال به شهروندان

درخت از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین عناصر محیط زیست و چرخه حیات در اکوسیستم جهانی محسوب می‌شود. تأثیر مثبت آن در ایجاد تعادل آب و هوا، پاک‌سازی هوا، انسجام بافت خاک، حفظ زیستگاه موجودات مختلف، نزول گرمای زمین، نزول مشکل ریزگردها، در کنار فواید چوب، کاغذ و محصولات دیگر آن، نشانگر نقش مهم آن در تمامی ابعاد زندگی انسان‌هاست. در سرتاسر دنیا، روز یا روزهای خاصی به درخت‌کاری اختصاص داده شده است که با توجه به شرایط خاص و منحصر به فرد آب و هوایی هر کشور انتخاب می‏شود. کاشت درختان در روز درخت کاری و سایر روزهای سال را باید به نوعی سرمایه‌گذاری بلند‌مدت برای محیط قابل سکونت برای آیندگان و راهکاری برای افت تاثیرات منفی و سوئی دانست که توسط خودمان، به زمین و سرزمینمان وارد شده است. تمامی موارد ذکر شده دلیل‌های محکم و قابل قبولی بر نیاز به کاشت درختان هستند و روز درخت‌کاری، بهانه‌ای مناسب است که در کنار هم قدمی مثبت برای بهبود شرایط موجود برداریم.

در وضعیت کنونی، در روز درختکاری، مردم می‌توانند نهال‏هایی که از طرف نهادهای دولتی به صورت بدون هزینه در اختیار آنها گذاشته می‌شود را در فضاهای عمومی یا خصوصی که توانایی کاشت درخت در آن وجود دارد بکارند. درگیر بودن در مراحل کاشت نهال درختان و پیگیری روند رشد و نگه‌داری آنها، حس مسئولیت پذیری در برابر محیط زیست را بیشتر شدن می‏دهد. اما سیاست اهدای نهال ما را به این نتایج رسانده است؟ حاصل سال‌ها اهدای نهال چه بوده است؟ آیا این سیاست باعث توسعه فضای سبز کشور و شهرمان شده است؟

در اصفهان به طور متوسط سالانه حدود یکصدهزار نهال توسط شهرداری در بین مردم توزیع می‏شود. حتی اگر میزان کاشت درختان توسط شهرداری و سایر نهادهای عمومی و خصوصی را هم نادیده بگیریم بعد از این سال‌ها اگر این میزان نهال به درختان شهر افزوده شده بود، ما اکنون به جای شهر در جنگل زندگی نمی‏کردیم؟ به قول مولوی:

گر نه موشی دزد در انبار ماست، گندم اعمال چل ساله کجاست

حال با این وجود زمان آن فرا رسیده تا مسئولان شهری در کنار فرهنگ‏سازی مناسب برای شهروندان، بازنگری جدی در اجرای اینگونه طرح‏ها داشته باشند. در مجموع توزیع نهال مجانی به دلایل ذیل باید جای خود را به روش‏های جایگزین بدهد:

عدم تناسب هزینه و فایده (در مقابل هزینه کلان فضای سبز شهر تغییر چندانی نداشته است.)

مرغوب نبودن نهال‌ها به دلیل توزیع انبوه در زمان کم (کنترل کیفی نا مناسب، حجم بالای تهیه در زمان محدود و...)

نامرغوبی نهال‌ها به‌دلیل دوری چند روزه از آب و خاک (با توجه به فشردگی زمان و عدم توانایی کنترل کیفی مناسب)

تحویل نهال بدون توجه به درخواست و علاقه شهروندان (جابه‌جایی درخواست، کمبود نهال مورد درخواست و...)

عدم آشنایی شهروندان با نحوه صحیح کاشت و نگهداری درختان

دریافت نهال به‌دلیل مجانی بودن بدون توجه به نیاز، نحوه دریافت، انتقال و کاشت مناسب نهال توسط مردم

دریافت نهال بدون توجه به نظر تصمیم‌گیران اصلی در خانواده یا مجتمع ساختمانی

انتقال نهال مجانی به باغ‌های خارج از شهر

فشار ناشی از مجانیی به پرسنل شهرداری (تقاضاهای دوستان، اقوام و...)

نارضایتی مردم علی رغم هزینه‌کرد شهرداری

نباید فراموش کنیم که هدف اصلی در اهدای نهال جلب مشارکت عمومی جهت حفظ و گسترش درختان بوده است، بنابراین اگر این روش با موفقیت چندانی روبه‌رو نبوده باید راه‏های جایگزین را مطرح و اجرا کرد. سرمایه‌گذاری بیشتر بر ارتقای انگیزه لازم جهت کاشت و نگهداری درختان توسط مردم و ارتقای ارزش هر نهال به عنوان منبعی جهت سالم‌سازی محیط زیست از طریق برگزاری جشن، اجرای تئاتر خیابانی، کاشت نهال یادبود، تور گردش در گلخانه‌ها، جشن تولد یک‌سالگی درختان، مسابقه باغبان نمونه و... می‏تواند به عنوان یک جایگزین مناسب جهت کاشت درختان و توسعه فضای سبز پیرامون محیط زیستمان بدان توجه کرد.

ارائه آموزش‌های عمومی نحوه کاشت و نگهداری درختان (فرهنگ‌سراها، مدارس، فضای مجازی و...) از طریق کارگاه، تولید فیلم آموزشی، بروشور، مسابقه، معرفی کتاب، مشاوره حضوری و تلفنی نگهداری گیاهان، تهیه اپلیکیشن، اینفوگرافی و... نیز در همین جهت باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

از سوی دیگر آموزش و ارائه تسهیلات آبیاری قطره‌ای و سایر راه‌های صرفه‌جویی در مصرف آب (چاره‌جویی مشکل کم آبی) از طریق مسابقه ایده، کارگاه آموزشی و... نیز به حفظ باغ‌ها و فضای سبز خانگی می‌تواند کمک چندانی بکند.

علاوه بر این ارائه نهال با تخفیف ویژه در محل گلخانه‌های سطح شهر به عنوان جایگزین توزیع مجانی به مسئولان شهر پیشنهاد می‏شود که می‏تواند منجر به نتایجی از قبیل تهیه نهال با توجه به نیاز و علاقه شهروندان، ارزش قائل شدن برای نهال، با توجه به هزینه کردن توسط خود مردم، تفکیک متقاضیان واقعی از سایران، برقراری ارتباط شهروندان با گلخانه‌ها و گردش مالی این حرفه سودمند برای محیط زیست، توجه به کیفیت نهال با توجه به اصل مشتری‌مداری و واگذاری کنترل کیفی نهال به مردم و در صورت لزوم دریافت مشاوره از ارائهندگان و تولیدکنندگان نهال و محل مناسب توزیع بروشورهای راهنما را به همراه داشته باشد.

هرچند امسال نیز برنامه‏های درخت‌کاری، هر چند به دلیل شیوع بیماری کم‌فروغ‏تر، برگزار شد، ولی اکنون بهترین زمان برای بازنگری و آسیب‏شناسی برنامه‏ها و جهت‏گیری‏هایمان در این خصوص است. در این راه، هدف اصلی را که کنشگری فعال مردم در مبحث درخت‌کاری و حفظ درختان است، باید سرلوحه قرار داد و چالش‏ها و آسیب‏های اقدامات گذشته را ارزیابی و نسبت به رفع آنها در آینده برنامه ‏ریزی کرد.