سیاست سنجی (8) - مدیریت تقاضای سفر

مدیریت تقاضای سفر

تراکم ترافیک به عنوان یک مشکل و یا معضل اصلی مناطق شهری در جهان، هزینه های زیادی را به دولت ها و مردم تحمیل می کند و معضلاتی همچون آلودگی هوا، افزایش مصرف انرژی و... را به همراه دارد. در سالهای اخیر رشد جمعیت شهری، توسعه اقتصادی و تغییر الگوی زندگی، باعث افزایش خودروهای شخصی و عمومی در شهرها و تراکم ترافیک در معابر شهری شده است؛ به گونه ای که توسعه معابر و زیرساخت ها نیز پاسخگوی مناسبی برای تقاضاهای متعدد سفر نمی باشد.

در سال های گذشته توسعه معابر به عنوان راهکار اصلی مدیریت شهری برای حل این مشکل پیگیری می شد؛ اما توسعه معابر علاوه بر هزینه های کلانی که به شهرها و مردم تحمیل می کند باعث بهم ریختگی شبکه محلات، افزایش تقاضای سیستم های حمل و نقل عمومی و همچنین افزایش بی رویه واحدهای صنفی در شهر و از همه مهم تر تشویق به داشتن و استفاده از تعداد بیشتری خودروی شخصی شده است.

راهکار دیگر، توسعه حمل و نقل عمومی است. توسعه حمل و نقل عمومی نیز علاوه بر هزینه های کلان، به دلیل سبک زندگی کنونی، اقبال عمومی کمی نسبت به آن صورت گرفته و همچنین خود، بخش قابل توجهی از سهم حدود 30درصدی خودروهای دیزلی در آلودگی هوای شهرها را به عهده دارد.

بهترین گزینه جهت کاهش مشکلات ترافیکی شهرهای بزرگ در کنار سایر راه حل های پیش گفته، مدیریت تقاضای سفر است. مدیریت تقاضای سفر، روشی برای تأثیرگذاری بر رفتارهای حمل و نقلی افراد و تأمین گزینه های متعدد کاهش تقاضاهای سفر و یا کاهش تعداد خودروهای شخصی موجود در حمل و نقل است و به گونه ای تلاش جهت تأمین نیازهای شهروندان بدون سفر و یا با حداقل سفر ممکن است. مدیریت تقاضای سفر به معنای اتخاذ سیاست هایی برای کاهش نیاز به سفر یا حذف سفر، افزایش دامنه و گستره ساعات اوج سفر با حجم تردد کمتر، کاهش استفاده از وسایل حمل و نقل شخصی، کاهش مسافت طول سفر، و تغییر مسیر سفر به مسیرهای بهینه است.

تغییر رفتار مهم ترین کار و هدف در مدیریت تقاضای سفر است و برای این هدف از چهار اصل تغییر زمان، تغییر مدل، تغییر مسیر و کاهش استفاده می شود. راهکارهایی که در این خصوص پیشنهاد می شود شامل گسترش خدمات الکترونیک(ادارات بدون ارباب رجوع، فروشگاه های اینترنتی و...)، توجه به محله محوری در ساماندهی مشاغل شهری (تامین حداکثر نیازهای شهروندان در محله)، همکاری وهماهنگی ادارات برای تبادل مدارک بدون حضور ارباب رجوع، انجام مطالعات ترافیکی میزان تغییر در تقاضای سفر پیش از انجام پروژه های شهری، برنامه ریزی مبادله مسافر بین وسایل حمل و نقل عمومی، توجه به کاهش تقاضای سفر در تنظیم نظام کاربری های اراضی و طرح تفصیلی شهر، دورکاری ودورتحصیلی، تمرکز زدایی در ارئه خدمات، توسعه فرهنگ هم سواری، تغییر ساعت کار، توسعه پارک سوارها، توسعه خدمات پستی، پیک موتوری و...، استفاده از نرم افزارهای تلفیقی سیستم اطلاعات جغرافیایی، مدیریت تقاضا در ساعات اوج (با تغییر ساعات کاری، پویایی تعداد وسایل حمل و نقل عمومی، استفاده از سیستم های حمل و نقل هوشمند) و... می باشد.

در شهرداری اصفهان فعالیت هایی از جمله در اولویت قراردادن گسترش خدمات الکترونیک (در برنامه اصفهان 1400)، تلاش جهت تغییر الگوی حمل و نقل (دوچرخه سواری)، و... در سال های اخیر صورت گرفته است؛ ولیکن علی رغم تمام تلاش ها، معضلات ترافیکی و زیست محیطی آن در این شهر همچنان باقی است و لازم است با همتی مضاعف و با بازنگری در سیاست ها اقدامات موثر تری در دستور کار قرار گیرد. پیشنهاد می شود سیاست مدیریت تقاضای سفر به صورت رسمی در دستور کار (نه تنها مسئولین حمل و نقلی بلکه) همه بخش های مدیریت شهری قرار گرفته و به صورت جدی در همه اقدامات مد نظر قرار گیرد. برای مثال این سیاست در توسعه فروشگاه های زنجیره ای، صدور پروانه های تجاری، جانمایی پروژه های شهری و... نیز بایستی مد نظر قرار گیرد.