سیاستسنجی-10
محله به عنوان کوچکترین واحد برنامهریزی شهری نقش مهمی را در نظام مدیریت شهری بازی میکند. در دیدگاه برنامهریزی شهری، محله به عنوان هویت اجتماعیاقتصادی پویا و ترکیبیافته از کاربریهای تأمینکننده نیازهای روزمره در شهر قلمداد میشود. بنابراین، محله علاوه بر ابعاد کالبدی، به ماهیت اجتماعی، محدوده معین، حس همبستگی و روابط متقابل بین ساکنان، هویت جمعی، درک سرنوشت مشترک و دسترسی به خدمات و تسهیلات نیاز دارد.
اتکا بر هویت محلات، حس تعلق اهالی به محل، مشارکت محلی، همسایگی و دهها مؤلفه دیگر میتواند توسعه و شکوفایی شهری را در پرتو برنامهریزی و توسعه محلات در پی داشته باشد. این پیامد زمانی رخ خواهد داد که «سیاست محلهمحوری» در دستورکار برنامهریزان و مدیران شهری قرار گیرد.در سالهای گذشته در سایه توسعه برخی از بافتهای نوساز شهری، توسعه شبکه حملونقل، تغییر سبک زندگی، اجارهنشینی، شتاب مهاجرپذیری و مهاجرفرستی و دیگر عوامل تأثیرگذار از یک سو و نیز به علت بیتوجهی به بافت و سرمایههای اجتماعی درون محلات قدیمی، روند لاکپشتی بازآفرینی بافتهای فرسوده، بازدهی دیرهنگام پروژههای محرک توسعه در دل برخی محلهها، ارزشآفرینی ایجاد راسته بازارها و بازارهای بزرگ و همچنین سرمایهگذاریهای کلان در برخی از نقاط شهری و سایر گرایشهای مردم از سوی دیگر، محلهگریزی در شهرها رو به فزونی گذاشته است؛ به گونهای که اکنون کمتر کسی خود را به محلهای نسبت داده و غرور و تعلق محلهای از خود نشان میدهد.
توسعه درونزا و باززندهسازی محلات شهر در کنار تحولات سیاسی و اقتصادی، زمینهساز کاهش هزینههای ایجاد زیرساختهای شهری، کاهش میزان و هزینه سفرهای شهری، تعادلبخشی در ایـجـاد اشـتـغـال و مسکـن و جلوگیری از رشد پراکنده و نامتوازن شهری شده که خود به خود منجر به توسعه پایدار هم در محلهها و هم در شهر میشود.اما سیاست محلهمحوری و اجرای طرحهای ارتقای کیفیت محلات، گاهی در زیر بار پروژههای پرچمدار و ابرپروژههای شهری که حجم عمده و اصلی بودجه شهر را به خود اختصاص میدهند نادیده گرفته شده و له میشود. اینکه مجموعه تصمیمگیران و برنامهریزان شهر بتوانند موازنه بهینه و نزدیک به بهینهای بین پروژههای محلهای، منطقهای و کلان شهری ایجاد کنند، نیازمند مشارکت پایین به بالا و همافزایی بالا به پایین در جامعه شهری است.
یکی از پیشنیازهای ترویج محلهگرایی و محلهمحوری، بیتردید تعریف فعالیتهای مشارکتی با یک ساختار انگیزشی همراه با افزایش سطح و میزان تصمیمگیریهای پایین به بالا برای قدرتدهی به شهروندان است تا آنها بتوانند محیط زندگی خود را مبتنی بر سلایق جمعی خود ساخته و مدیریت کنند. فرایندی که سرمایههای فیزیکی، انسانی، مالی و ... را برای بهبود کیفیت زندگی ساکنان فراهم آورده و با گذشت زمان، سازنده سرمایههای اجتماعی و نمادین ارزشمندی در شهرها میشود. از راهبردهای عملیاتی ذیل سیاست محلهمحوری میتوان به هویتسازی و تشخصبخشی به محلات، اولویتدهی به حل مشکلات کالبدی محلات، تأمین فضاهای مورد نیاز نظیر بازارچهها و روزبازارهای محلی، اجرای برنامههای فرهنگی و معرفی مفاخر محله، برگزاری آیینهای محلی، مرکزیتبخشی به مساجد و... اشاره کرد. چنانچه راهبردهای عملیاتی نامبرده زیرپوشش سیاستهای مشارکتی و روشهای برنامهریزی و بودجهبندی مشارکتی صورت پذیرد، اثرگذاری به مراتب بیشتری روی خودباوری مردم و افزایش رضایت آنها خواهد داشت.
طبق نظریههای رفتارگرایی اجتماعی، هرچه فرد از خدمات و امکانات محیط زندگیاش رضایت بیشتری پیدا کند، گرایش او به آن محیط و نیز مسئولیتپذیری وی افزایش خواهد یافت؛ این همان غایت محلهگرایی و محلهمحوری است.
در کلانشهر اصفهان، سیاست محلهمحوری از ارکان برنامههای راهبردی شهرداری در دهه گذشته بوده و همواره ولو با فراز و نشیب در تعریف و اجرای پروژههای مناطق مختلف شهرداری نقش خود را ایفا کرده است. بدینمنظور و برای آمادگی اجرای این خطمشی، ابتدا نظرسنجیهای مختلف، تهیه شناسنامه فرهنگی محلات، تهیه و تدوین طرحهای ارتقای کیفیت محیطی محلات، تحلیل مشکلات محلات، تهیه طرح تحقق محله پایدار شهری، همپیوندی با معتمدان محلی و... انجام پذیرفت. سپس تأسیس دفاتر تسهیلگری محلی، ساماندهی پاتوقهای محلی، احداث فضاهای سبز محلی، سالنهای مطالعه، خانههای فرهنگ، زمینهای بازی، ساماندهی پیرامون مساجد، نوسازی و بهسازی برخی از خانههای تاریخی یا ارزشمند، ساماندهی مادیها و انهار، اجرای برنامههای فرهنگیتفریحی در دل محلات و صدها طرح دیگر به اجرا گذاشته شد. این رویکرد همچنان در تأمین نیازهای محلات وجود دارد و تجربه گرانبهایی را برای الگوبرداری از آن توسط دیگر شهرهای کشور رقم زده است.
امروزه محلات شهر اصفهان در اموری همچون توسعه و نگهداری فضای سبز، بهداشت و نظافت، افزایش ضریب ایمنی، زیباسازی محله، زیرساختهای تحرک و تفریح، مدیریت پسماندهای عادی و بهینهسازی مصرف انرژی، نیازمند مشارکت واقعی بین مردم و شهرداری هستند. به هر حال، بیم آن هم میرود که در مسابقه سرمایهگذاریهای کلان نظیر خطوط مترو، بازارهای بزرگ تجاری، اجرای بزرگراهها و تقاطعهای غیرهمسطح و دهها ابرپروژه دیگر، خطمشی محلهمحوری و اجرای پروژههای خرد برای تقویت همسایگیها و همپیوندی مدنی ساکنان محلات در شورای اسلامیشهر و شهرداری به دست فراموشی سپرده شود.
سیاستسنجی میکوشد خلأهای سیاستی شهر و شهرداری را با شهروندان و کارکنان شهرداری به اشتراک گذارد. لطفا نظرات خود را درباره موضوع متن ذیل از طریق تلفن 32344390 با مدیریت هماهنگی و نظارت بر مناطق و سازمانهای شهرداری در میان بگذارید تا گامیبرای کمک به تصمیمگیری بهتر و خدمتگزاری بیشتر باشد.